HARMONY OF LIFE
BEZPŁATNY NEWSLETTER: 
     |      SZUKAJ NA PORTALU: 
Ecoeurope.eu     
CZŁOWIEK ŹRÓDŁEM DOBRAistota złaNowe Niebo i ZiemiaKonstytucja III TYSIĄCLECIADom.ecoeuropeHarmonia życia na co dzieńPolskiNarod.pl
BibliotekaUzdrowiska InnowacjePRZEBUDZENIE LUDZKOŚCIInstytut SzczęściaDar.ecoeuropeVideo.ecoeuropePolska
 
 
 

KONSTYTUCJA SZWAJCARII

Portal ecoeurope.eu
R E K L A M A
R E K L A M A
KONSTYTUCJA SZWAJCARII
KONSTYTUCJA FEDERALNA KONFEDERACJI SZWAJCARSKIEJ
z 18 kwietnia 1999 r.




Źródło: http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/szwajcaria.html 


Zgromadzenie Federalne Konfederacji Szwajcarskiej, po zaznajomieniu się z orędziem Rady Federalnej z dnia 20 listopada 1996 r., uchwala: 1)

KONSTYTUCJĘ FEDERALNĄ KONFEDERACJI SZWAJCARSKIEJ

z 18 kwietnia 1999 r. 2)

 

Preambuła

W imię Boga Wszechmogącego!
Szwajcarski naród i kantony,
w poczuciu odpowiedzialności wobec Dzieła Stworzenia,
w dążeniu do odnowienia Federacji, przez wzmocnienie wolności i demokracji, niezawisłości i pokoju, w duchu solidarności i otwartości wobec świata,
zdecydowani żyć w jedności, we wzajemnej życzliwości i poszanowaniu ich różnorodności,
świadomi wspólnych osiągnięć i odpowiedzialności wobec przyszłych pokoleń,
pewni, że wolny jest tylko ten, kto korzysta ze swej wolności i że siłę narodu mierzy się dobrem słabych,


ustanawiają niniejszą Konstytucję: 3)
1) BBl 1997 I 1 ["Bundesblatt der Schweizerischen Eidgenossenschaft" - Federalny Dziennik Ustaw]

2) Data przyjęcia Konstytucji Federalnej przez naród i kantony (przyp.tłum.)

3) Podstawę niniejszego przekładu stanowił tekst konstytucji w języku niemieckim Bundesverfassung der Schweizerischen Eidgenossenschaft vom ...uchwalony przez obie izby Zgromadzenia Federalnego w dniu 18 grudnia 1998 r. , ogłoszony jako "Bundesbeschluss ü ber eine neue Bundesverfassung vom 18. dezember 1998" i przedstawiony narodowi i kantonom pod głosowanie. W pracach nad niniejszym przekładem posiłkowo korzystano z tekstów konstytucji w równoprawnych językach francuskiem i włoskim, ogłoszonych również w formie uchwały federalnej z 18 grudnia 1998 r. (przyp. red.).



Postanowienia ogólne
Tytuł 1

POSTANOWIENIA OGÓLNE

Artykuł 1

Konfederacja Szwajcarska

Naród szwajcarski i kantony Zurych, Berno, Lucerna, Uri, Szwyz, Obwalden i Nidwalden, Glarus, Zug, Freiburg, Solura, Bazylea-miasto i Bazylea-okręg, 4) Szafuza, Appenzell-Ausserrhoden i Appenzell-Innerrhoden, St. Gallen, Gryzonia, Argowia, Turgowia, Tessin, Waadt, Wallis, Neuenburg, Genewa i Jura tworzą Konfederację Szwajcarską.

Artykuł 2

Cel

1. Konfederacja Szwajcarska chroni wolność i prawa narodu oraz strzeże niezawisłości i bezpieczeństwa kraju.

2. Wspiera ogólny dobrobyt, trwały rozwój, wewnętrzną spoistość oraz kulturalną różnorodność kraju.

3. Troszczy się o jak największą równość szans obywatelek i obywateli.

4. Angażuje się na rzecz trwałego zachowania naturalnych warunków życia oraz pokojowego i sprawiedliwego międzynarodowego porządku.

Artykuł 3

Kantony

Kantony są suwerenne, o ile ich suwerenność nie została ograniczona przez Konstytucję Federalną; wykonują te wszystkie prawa, które nie zostały przekazane Federacji.

Artykuł 4

Języki narodowe

Językami narodowymi są niemiecki, francuski, włoski i retoromański.

Artykuł 5

Zasady praworządnego działania państwa

1. Podstawę i granicę działalności państwowej stanowi prawo.

2. Działalność państwa leży w interesie publicznym i jest proporcjonalna do celu.

3. Organy państwowe i osoby prywatne działają w dobrej wierze. 5)

4. Federacja i kantony przestrzegają prawa międzynarodowego.

Artykuł 6

Odpowiedzialność osobista i społeczna

Każdy ponosi odpowiedzialność za siebie i przyczynia się wedle własnych sił do wykonywania zadań państwa i społeczeństwa.




4) W tekście niem. stanowiącym podstawę przekładu: "Landschaft" - oznacza: kraj, prowincję, okolicę; w tekście franc. "campagne" - otwarte pole, wieś (przyp. tłum.).

5) W tekście niem. stanowiącym podstawę przekładu: "handeln nach Treu und Glauben"; w tekście franc.: " conforme aus ré gles de la bonne foi"; w tekście wł.: "il principio della buona fede". (przyp.tłum.).



Tytuł 2

PRAWA PODSTAWOWE, PRAWA OBYWATELSKIE I CELE SOCJALNE

Rozdział 1

PRAWA PODSTAWOWE

Artykuł 7

Godność człowieka

Godność człowieka należy szanować i chronić.

Artykuł 8

Równość wobec prawa

1. Wszyscy są równi wobec prawa.

2. Nikt nie może być dyskryminowany, zwłaszcza ze względu na pochodzenie, rasę, płeć, wiek, język, pozycję społeczną, sposób życia, religijne, światopoglądowe bądź polityczne przekonania albo z powodu ograniczenia jego fizycznej, umysłowej czy psychicznej sprawności.

3. Mężczyzna i kobieta są równouprawnieni. Ustawa troszczy się o ich prawne i rzeczywiste równouprawnienie, przede wszystkim w rodzinie, w kształceniu i w pracy. Mężczyzna i kobieta mają prawo do równego wynagrodzenia za taką samą pracę.

4. Ustawa określi środki na wyeliminowanie pokrzywdzenia osób niepełnosprawnych.

Artykuł 9

Ochrona przed samowolą i przestrzeganie dobrej wiary

Każdy ma prawo do traktowania go przez państwowe organy bez arbitralności i w dobrej wierze.

Artykuł 10

Prawo do życia i wolności osobistej

1. Każdy człowiek ma prawo do życia. Kara śmierci jest zakazana.

2. Każdy człowiek ma prawo do wolności osobistej, a zwłaszcza do fizycznej i psychicznej nietykalności i swobody przemieszczania się.

3. Tortury oraz wszelkie inne tego rodzaju okrutne, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie są zakazane.

Artykuł 11

Ochrona dzieci i młodzieży

1. Dzieci i młodzież mają prawo do szczególnej ochrony ich nietykalności i popierania ich rozwoju.

2. Swoje prawa wykonują w zakresie swej zdolności do samodzielnego rozeznania.

Artykuł 12

Prawo do pomocy w trudnych sytuacjach

Kto popada w trudną sytuację i nie jest w stanie zatroszczyć się o siebie, ma prawo do pomocy i opieki oraz do środków, które są niezbędne do zapewnienia egzystencji godnej człowieka.

Artykuł 13

Ochrona życia prywatnego

1. Każdy ma prawo do poszanowania jego prywatnego i rodzinnego życia, mieszkania oraz korespondencji i telekomunikowania się.

2. Każdy ma prawo do ochrony przed nadużyciem jego danych osobowych.

Artykuł 14

Prawo do małżeństwa i rodziny

Gwarantuje się prawo do małżeństwa i rodziny.

Artykuł 15

Wolność sumienia i wyznania

1. Gwarantuje się wolność sumienia i wyznania.

2. Każdy ma prawo swobodnie wybierać swoją religię i swoje przekonania światopoglądowe i wyznawać je indywidualnie lub wspólnie z innymi.

3. Każdy ma prawo wstępowania lub należenia do wspólnoty wyznaniowej i pobierania nauczania religijnego.

4. Nikt nie może być zmuszany do wstąpienia lub należenia do wspólnoty wyznaniowej, do wykonywania praktyk religijnych i pobierania nauczania religijnego.

Artykuł 16

Wolność poglądów i informacji

1. Gwarantuje się wolność poglądów i informacji.

2. Każdy ma prawo swoje poglądy swobodnie kształtować oraz bez przeszkód je wyrażać i rozpowszechniać.

3. Każdy ma prawo swobodnie otrzymywać informacje, pozyskiwać je z powszechnie dostępnych źródeł oraz rozpowszechniać.

Artykuł 17

Wolność środków przekazu

1. Gwarantuje się wolność prasy, radia, telewizji oraz innych form publicznej telekomunikacji w rozpowszechnianiu programów i informacji.

2. Cenzura jest zakazana.

3. Gwarantuje się tajemnicę dziennikarską.

Artykuł 18

Wolność języka

Gwarantuje się wolność języka.

Artykuł 19

Prawo do podstawowego nauczania

Gwarantuje się prawo do wystarczającego i bezpłatnego podstawowego nauczania.

Artykuł 20

Wolność nauki

Gwarantuje się wolność nauki i badań naukowych.

Artykuł 21

Wolność twórczości artystycznej

Gwarantuje się wolność twórczości artystycznej.

Artykuł 22

Wolność zgromadzania się

1. Gwarantuje się wolność zgromadzania się.

2. Każdy ma prawo do organizowania zgromadzeń, uczestniczenia w nich lub powstrzymywania się od nich.

Artykuł 23

Wolność stowarzyszania się

1. Gwarantuje się wolność stowarzyszania się.

2. Każdy ma prawo do tworzenia stowarzyszeń, przystępowania do stowarzyszeń lub należenia do nich oraz uczestniczenia w działalności stowarzyszeń.

3. Nikt nie może być zmuszany do wstępowania lub należenia do stowarzyszenia.

Artykuł 24

Wolność osiedlania się

1. Szwajcarzy 6) mają prawo osiedlania się w każdym miejscu kraju.

2. Mają oni prawo do opuszczenia Szwajcarii lub wjazdu do Szwajcarii.

Artykuł 25

Ochrona przed wydaleniem, wydaniem

lub przymusowym odstawieniem do granicy 7)

1. Szwajcarzy nie mogą być wydaleni ze Szwajcarii; mogą być wydani obcym władzom tylko za swoją zgodą.

2. Uchodźcy nie mogą być wydaleni lub wydani do innego państwa, w którym będą prześladowani.

3. Nikt nie może być wydalony do państwa, w którym grożą mu tortury lub innego rodzaju okrutne i nieludzkie traktowanie albo ukaranie.

Artykuł 26

Gwarancja własności

1. Gwarantuje się własność.

2. Wywłaszczenia i ograniczenia własności, które dorównują wywłaszczeniu, będą w pełni wynagrodzone.

Artykuł 27

Wolność gospodarcza

1. Gwarantuje się wolność gospodarczą.

2. Obejmuje ona w szczególności wolny wybór zawodu oraz swobodny dostęp do działalności zarobkowej w gospodarce prywatnej i jej swobodne wykonywanie.

Artykuł 28

Prawo koalicji

1. Pracobiorcy i pracodawcy, jak i ich organizacje, mają prawo dla ochrony swoich interesów łączyć się, tworzyć zrzeszenia, przystępować do nich lub pozostawać poza nimi.

2. Spory należy w miarę możliwości rozwiązywać w drodze rokowań lub mediacji.

3. Strajk i lokaut są dopuszczalne, jeżeli dotyczą stosunków pracy i nie pozostają w sprzeczności ze zobowiązaniami do przestrzegania pokoju w czasie obowiązywania zbiorowego układu pracy i negocjacji rozjemczych.

4. Ustawa może zabronić strajku określonym kategoriom osób.

Artykuł 29

Powszechne gwarancje postępowania

1. Każdy ma prawo w postępowaniu przed sądami i organami administracyjnymi do równego i sprawiedliwego traktowania, jak również rozpatrzenia jego sprawy w odpowiednim czasie.

2. Strony mają prawo do wysłuchania przed sądem.

3. Każdy, kto nie dysponuje niezbędnymi środkami, ma prawo do bezpłatnej pomocy prawnej, jeżeli jego roszczenie nie jest pozbawione szans powodzenia. Ma też prawo do bezpłatnego zastępstwa prawnego, jeżeli jest to konieczne.

Artykuł 30

Postępowanie sądowe

1. Każdy, którego sprawa musi być rozpatrzona w postępowaniu sądowym, ma prawo do ustanowionego przez ustawę, właściwego, niezawisłego i bezstronnego sądu. Sądy wyjątkowe są zabronione.

2. Każdy, przeciwko komu zostanie wniesione powództwo cywilne, ma prawo do tego, aby sprawa została rozpatrzona przez sąd właściwy dla miejsca jego zamieszkania. Ustawa może przewidzieć inną właściwość sądu.

3. Rozprawa sądowa i ogłoszenie wyroku odbywa się publicznie. Ustawa może przewidzieć wyjątki.

Artykuł 31

Pozbawienie wolności

1. Pozbawienie człowieka wolności może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie i tylko w sposób przewidziany w ustawie.

2. Każdy, kto został pozbawiony wolności, ma prawo do tego, aby niezwłocznie i w języku dla niego zrozumiałym, być poinformowanym o podstawach pozbawienia wolności i jego prawach. Musi mieć możliwość uczynienia użytku ze swoich praw. Ma w szczególności prawo do powiadomienia swoich najbliższych osób.

3. Każdy, wobec kogo zastosowano areszt śledczy, ma prawo do tego, aby być niezwłocznie doprowadzonym do sędziego; sędzia rozstrzyga o tym czy utrzymać pozbawienie wolności, czy zwolnić zatrzymanego. Każdy przebywający w areszcie śledczym ma prawo do wyroku w odpowiednim terminie.

4. Każdy, kto został pozbawiony wolności nie przez sąd, ma prawo w każdej chwili odwołać się do sądu. Sąd rozstrzyga, tak szybko, jak to tylko możliwe, o legalności pozbawienia wolności.

Artykuł 32

Postępowanie karne

1. Każdego uważa się za niewinnego do czasu prawomocnego skazania.

2. Każdy oskarżony ma prawo, aby być możliwie szybko i obszernie poinformowany o postawionych mu zarzutach. Musi mieć możliwość wykorzystania przysługujących mu praw do obrony.

3. Każdy skazany ma prawo poddać wyrok kontroli sądu wyższej instancji. Wyłączone są sprawy, w których Sąd Federalny orzekał jako jedyna instancja.

Artykuł 33

Prawo petycji

1. Każdy ma prawo kierowania petycji do władz; nie może to powodować dla niego żadnych niekorzystnych skutków.

2. Władze muszą przyjąć petycję do wiadomości.

Artykuł 34

Prawa polityczne

1. Gwarantuje się prawa polityczne.

2. Gwarancja praw politycznych chroni swobodne kształtowanie woli i niesfałszowane oddanie głosu.

Artykuł 35

Urzeczywistnianie praw podstawowych

1. Prawa podstawowe muszą być urzeczywistniane w całym porządku prawnym.

2. Kto wykonuje zadania państwowe jest związany prawami podstawowymi i zobowiązany przyczyniać się do ich urzeczywistniania.

3. Władze dbają, aby prawa podstawowe, o ile się do tego nadają, były stosowane także wobec osób prywatnych.

Artykuł 36

Ograniczenia praw podstawowych

1. Ograniczenia praw podstawowych wymagają podstawy ustawowej. Poważne ograniczenia muszą być przewidziane w samej ustawie. Wyłączone są przypadki poważnego, bezpośredniego i nie dającego się inaczej odwrócić niebezpieczeństwa.

2. Ograniczenia praw podstawowych muszą być usprawiedliwione interesem publicznym bądź ochroną praw podstawowych osób trzecich.

3. Ograniczenia praw podstawowych muszą być proporcjonalne do założonego celu.

4. Istota praw podstawowych jest nienaruszalna.

Rozdział 2

PRAWA OBYWATELSKIE I PRAWA POLITYCZNE

Artykuł 37

Prawa obywatelskie

1. Obywatelem szwajcarskim jest ten, kto posiada obywatelstwo gminy i kantonu.

2. Nikt nie może być uprzywilejowany lub ograniczany z powodu jego praw obywatelskich. Wyjątkiem są przepisy dotyczące praw politycznych w gminach obywatelskich i korporacjach oraz udziału w ich majątku, chyba że ustawodawstwo kantonalne przewiduje inaczej.

Artykuł 38

Nabycie i utrata praw obywatelskich

1. Federacja określa nabycie i utratę praw obywatelskich przez pochodzenie, małżeństwo i adopcję. Ponadto określa ona utratę szwajcarskiego obywatelstwa z innych przyczyn oraz ponowne nabycie obywatelstwa.

2. Wydaje niezbędne przepisy 8) o nadawaniu przez kantony obywatelstwa cudzoziemcom i wyraża zgodę na nadanie obywatelstwa.

3. Ułatwia nadawanie obywatelstwa dzieciom bezpaństwowcom.

Artykuł 39

Wykonywanie praw politycznych

1. Federacja określa wykonywanie praw politycznych w sprawach federalnych, kantony określają je w sprawach kantonalnych i komunalnych.

2. Prawa polityczne wykonywane są w miejscu zamieszkania. Federacja i kantony mogą przewidzieć wyjątki.

3. Nikt nie może wykonywać praw politycznych w więcej niż w jednym kantonie.

4. Kantony mogą przewidzieć, że nowo osiedleni będą mogli korzystać z prawa do głosowania w sprawach kantonalnych i komunalnych dopiero po okresie wyczekiwania nie dłuższym niż trzy miesiące po osiedleniu.

Artykuł 40

Szwajcarzy za granicą

1. Federacja popiera wzajemne kontakty między Szwajcarami za granicą i ze Szwajcarią. Może wspomagać organizacje, które realizują te cele.

2. Wydaje ona przepisy o prawach i obowiązkach Szwajcarów za granicą, zwłaszcza w odniesieniu do wykonywania praw politycznych w Federacji, wypełniania obowiązków, świadczenia służby wojskowej lub zastępczej, zapomóg oraz ubezpieczenia społecznego.

Rozdział 3

CELE SOCJALNE

Artykuł 41

1. Federacja i kantony w uzupełnieniu osobistej odpowiedzialności i indywidualnej inicjatywy angażują się, aby:

a. każdy korzystał z socjalnego bezpieczeństwa;

b. każdy otrzymał niezbędną opiekę zdrowotną;

c. rodziny jako wspólnoty dorosłych i dzieci były chronione i wspierane;

d. zdolni do pracy mogli pokryć koszty utrzymania z pracy na odpowiednich warunkach;

e. poszukujący mieszkań dla siebie i swych rodzin mogli znaleźć odpowiednie mieszkanie na możliwych do udźwignięcia warunkach;

f. dzieci i młodzież, jak i osoby w wieku produkcyjnym, mogły zgodnie ze swoim zdolnościami kształcić się, dokształcać się i kontynuować kształcenie;

g. dzieci i młodzież były wspierane w ich rozwoju na ludzi samodzielnych i społecznie odpowiedzialnych oraz wspomagane w ich społecznej, kulturalnej i politycznej integracji.

2. Federacja i kantony angażują się, aby każdy został zabezpieczony przed ekonomicznymi skutkami starości, inwalidztwa, choroby, wypadku, bezrobocia, macierzyństwa, osierocenia i owdowienia.

3. Dążą one do realizacji celów socjalnych w ramach ich konstytucyjnych kompetencji i pozostających do ich dyspozycji środków.

4. Z celów socjalnych nie mogą być wywodzone bezpośrednio roszczenia o świadczenia ze strony państwa.




6) Rozróżnienie płci (Szwajcarzy i Szwajcarki) zawierają teksty niemiecki i francuski, natomiast we włoskiej wersji językowej określono jednolicie oba rodzaje (“ogni persona di citadinanza svizzera”), podobnie jak nieoficjalne tłumaczenie na język angielski. W niniejszym tłumaczeniu zastosowano jednolite określenie, o ile z natury regulacji nie wynika konieczność takiego rozróżnienia. (przyp. tłum.).

7) W tekście niem. stanowiącym podstawę przekładu “Ausweisung“ (wydalenie) rozumiane jest jako najsurowszy środek administracyjnego wydalenia, a więc nakazu opuszczenia Szwajcarii, z zakazem pobytu w tym państwie, natomiast “Ausschaffung“ jako przymusowe wykonanie wydalenia lub cofnięcia do kraju przybycia. (przyp. tłum.).

8) W tekście niem. stanowiącym podstawę przekładu: “Mindestvorschriften”, w tekście franc.: “des dispositions minimales”, w tekście wł.: “emana prescrizioni” (przyp. tłum.)




Tytuł 3

FEDERACJA, KANTONY I GMINY

Rozdział 1

STOSUNKI MIĘDZY FEDERACJĄ A KANTONAMI

Oddział 1

Zadania Federacji i kantonów

Artykuł 42

Zadania Federacji

1. Federacja spełnia zadania, które przekazuje jej Konstytucja Federalna.

2. Podejmuje ona zadania, które wymagają jednolitej regulacji.

Artykuł 43

Zadania kantonów

Kantony ustalają, jakie zadania mają do spełnienia w ramach ich kompetencji.

Oddział 2

Współdziałanie Federacji i kantonów

Artykuł 44

Zasady

1. Federacja i kantony w wykonywaniu swoich zadań wzajemnie się wspierają i współpracują ze sobą.

2. Są one obowiązane do wzajemnego poszanowania i pomocy. Świadczą sobie wzajemnie pomoc administracyjną i pomoc prawną.

3. Spory między kantonami lub kantonami a Federacją będą w miarę możności rozwiązywane w drodze rokowań lub mediacji.

Artykuł 45

Współdziałanie w kształtowaniu woli Federacji

1. Kantony współdziałają, zgodnie z Konstytucją Federalną, w kształtowaniu woli Federacji, w szczególności w stanowieniu prawa.

2. Federacja informuje kantony obszernie i w odpowiednim czasie o jej zamiarach; zasięga ich opinii, jeżeli dotyczy to ich interesów.

Artykuł 46

Wdrażanie prawa federalnego

1. Kantony wdrażają prawo federalne stosownie do Konstytucji Federalnej i ustaw.

2. Federacja pozostawia kantonom możliwie największą swobodę kształtowania stosunków prawnych i uwzględnia odrębność kantonów.

3. Federacja uwzględnia obciążenia finansowe związane z wdrażaniem prawa federalnego, pozostawiając kantonom wystarczające źródła finansowania i starając się o odpowiednie finansowe wyrównanie.

Artykuł 47

Samodzielność kantonów

Federacja strzeże samodzielności kantonów.

Artykuł 48

Umowy między kantonami

1. Kantony mogą między sobą zawierać umowy, jak też i tworzyć wspólne organizacje i instytucje. Mogą one zwłaszcza wspólnie realizować zadania w interesie regionalnym.

2. Federacja może w ramach swoich kompetencji brać w nich udział.

3. Umowy między kantonami nie mogą pozostawać w sprzeczności z prawem i interesami Federacji, jak i prawami innych kantonów. Należy je przedstawić Federacji do wiadomości.

Artykuł 49

Pierwszeństwo i przestrzeganie prawa federalnego

1. Prawo federalne ma pierwszeństwo przed sprzecznym z nim prawem kantonalnym.

2. Federacja czuwa nad przestrzeganiem prawa federalnego przez kantony.

Oddział 3

Gminy

Artykuł 50

1. Gwarantuje się autonomię gmin stosownie do prawa kantonalnego.

2. Federacja w swej działalności zwraca uwagę na możliwe jej następstwa dla gmin.

3. Bierze ona pod uwagę szczególną sytuację miast i aglomeracji oraz regionów górskich.

Oddział 4

Gwarancje federalne

Artykuł 51

Konstytucje kantonalne

1. Każdy kanton nadaje sobie demokratyczną konstytucję. Wymaga ona zaakceptowania przez naród i musi zostać poddana rewizji, jeżeli tego żąda większość uprawnionych do głosowania.

2. Konstytucje kantonalne wymagają gwarancji Federacji. Federacja gwarantuje je, jeżeli nie są one sprzeczne z prawem federalnym.

Artykuł 52

Porządek konstytucyjny

1. Federacja chroni porządku konstytucyjnego kantonów.

2. Ingeruje ona, jeżeli porządek w którymś kantonie został zakłócony lub zagrożony, a kanton, którego to dotyczy, nie może go chronić sam lub z pomocą innych kantonów.

Artykuł 53

Istnienie i terytoria kantonów

1. Federacja chroni istnienie i terytoria kantonów.

2. Zmiany w liczbie i pozycji kantonów wymagają zgody zainteresowanej ludności, zainteresowanych kantonów oraz narodu i kantonów.

3. Zmiany terytorium między kantonami wymagają zgody zainteresowanej ludności, jak i zatwierdzenia ich przez Zgromadzenie Federalne w formie uchwały federalnej.

4. Kantony mogą między sobą na podstawie umowy dokonywać regulacji granic.

Rozdział 2

KOMPETENCJE

Oddział 1

Stosunki z zagranicą

Artykuł 54

Sprawy zagraniczne

1. Sprawy zagraniczne należą do kompetencji Federacji.

2. Federacja dba o ochronę niezawisłości Szwajcarii i jej dobrobyt; przyczynia się zwłaszcza do łagodzenia biedy i nędzy na świecie, do poszanowania praw człowieka i popierania demokracji, do pokojowego współżycia narodów oraz do zachowania środowiska naturalnego.

3. Bierze ona pod uwagę kompetencje kantonów i strzeże ich interesów.

Artykuł 55

Współdziałanie kantonów w podejmowaniu decyzji w sprawach zagranicznych.

1. Kantony współdziałają w przygotowywaniu decyzji w sprawach zagranicznych, które dotyczą ich kompetencji lub ich istotnych interesów.

2. Federacja informuje kantony obszernie i w odpowiednim czasie oraz zasięga ich opinii.

3. Opinii kantonów przysługuje szczególna waga, jeżeli chodzi o sprawy dotyczące ich kompetencji. W takich przypadkach kantony w odpowiedni sposób współdziałają w negocjacjach międzynarodowych.

Artykuł 56

Stosunki kantonów z zagranicą

1. Kantony mogą w zakresie ich kompetencji zawierać umowy z zagranicą.

2. Umowy te nie mogą pozostawać w sprzeczności z interesami Federacji, jak również innych kantonów. Kantony mają obowiązek powiadomienia Federacji przed zawarciem umów.

3. Z organami zagranicznymi niższego szczebla kantony mogą utrzymywać stosunki bezpośrednio. W pozostałych przypadkach stosunki kantonów z zagranicą odbywają się za pośrednictwem Federacji.

Oddział 2

Bezpieczeństwo, obronność kraju, obrona cywilna

Artykuł 57

Bezpieczeństwo

1. Federacja i kantony w ramach swoich kompetencji dbają o bezpieczeństwo kraju i obronę ludności.

2. Koordynują one swoje wysiłki w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego.

Artykuł 58

Armia

1. Szwajcaria ma armię. Jest ona zorganizowana zasadniczo na podstawie niezawodowości. 9)

2. Armia służy zapobieganiu wojnie i przyczynia się do zachowania pokoju; broni kraju i jego ludności. Wspiera władze cywilne przy odpieraniu poważnych zagrożeń bezpieczeństwa wewnętrznego i przezwyciężaniu innych nadzwyczajnych sytuacji. Ustawa może przewidzieć dalsze zadania.

3. Użycie armii należy do kompetencji Federacji. Kantony mogą użyć swoich formacji dla zachowania porządku publicznego na swoim terenie, jeżeli środki władz cywilnych okażą się niewystarczające do odparcia poważnych zagrożeń dla bezpieczeństwa wewnętrznego.

Artykuł 59

Służba wojskowa i zastępcza

1. Każdy Szwajcar jest obowiązany do pełnienia służby wojskowej. Ustawa przewiduje cywilną służbę zastępczą.

2. Dla Szwajcarek służba wojskowa jest ochotnicza.

3. Szwajcarzy, którzy nie odbywają ani służby wojskowej, ani służby zastępczej, są zobowiązani do uiszczenia opłaty. Zostanie ona ustalona przez Federację, a wymierzona i pobierana przez kantony.

4. Federacja wydaje przepisy o odpowiednim ekwiwalencie za utracony zarobek.

5. Osoby, które odbywają służbę wojskową lub zastępczą i poniosą przy tym szkodę na zdrowiu lub utracą życie, mają roszczenie wobec Federacji o odpowiednie świadczenie dla siebie lub swoich najbliższych.

Artykuł 60

Organizacja, wyszkolenie i wyposażenie armii

1. Ustawodawstwo wojskowe, jak również sprawy organizacji, wyszkolenia i wyposażenia armii należą do kompetencji Federacji

2. Kantony są właściwe w ramach prawa federalnego do tworzenia kantonalnych formacji, mianowania i awansowania oficerów tych formacji, jak i dostarczania części ubioru oraz wyposażenia.

3. Federacja może przejąć wojskowe urządzenia kantonów za odpowiednim odszkodowaniem.

Artykuł 61

Obrona cywilna

1. Ustawodawstwo dotyczące cywilnej obrony osób i dóbr przed następstwami konfliktów zbrojnych należy do kompetencji Federacji.

2. Federacja stanowi przepisy o użyciu obrony cywilnej w razie katastrofy i w sytuacjach nadzwyczajnych.

3. Może ona wprowadzić obowiązek służby cywilnej dla mężczyzn. Dla kobiet jest ona ochotnicza.

4. Federacja wyda przepisy o odpowiednim ekwiwalencie za utracony zarobek.

5. Osoby, które wykonują służbę cywilną i poniosą przy tym szkodę na zdrowiu lub utracą życie, mają roszczenie wobec Federacji o odpowiednie świadczenie dla siebie lub swoich najbliższych.

Oddział 3

Oświata, badania naukowe i kultura

Artykuł 62

Szkolnictwo

1. W sprawach szkolnictwa właściwe są kantony.

2. Troszczą się one o należyte nauczanie podstawowe, dostępne dla wszystkich dzieci. Nauczanie podstawowe jest obowiązkowe i pozostaje pod państwowym kierownictwem lub nadzorem. W szkołach publicznych jest ono bezpłatne. Rok szkolny rozpoczyna się między połową sierpnia i połową września.

Artykuł 63

Kształcenie zawodowe i szkoły wyższe

1. Federacja wydaje przepisy o kształceniu zawodowym.

2. Prowadzi ona wyższe szkoły techniczne; może zakładać, prowadzić lub popierać inne szkoły wyższe i inne wyższe zakłady naukowe. Może ona uzależnić swoje poparcie od zapewnienia koordynacji.

Artykuł 64

Badania

1. Federacja popiera badania naukowe.

2. Może ona uzależnić swoje poparcie od zabezpieczenia koordynacji.

3. Może ona zakładać, przejmować i prowadzić placówki badawcze.

Artykuł 65

Statystyka

1. Federacja zbiera niezbędne dane statystyczne o stanie i rozwoju ludności, gospodarki, społeczeństwa, terytorium i środowiska w Szwajcarii.

2. Może ona wydawać przepisy o zharmonizowaniu i prowadzeniu urzędowych rejestrów, aby utrzymać jak najmniejszy nakład kosztów.

Artykuł 66

Subwencje na kształcenie

1. Federacja może zapewnić kantonom subwencje na ich wydatki na stypendia i inne świadczenia na kształcenie.

2. Może ona ponadto, w uzupełnieniu przedsięwzięć kantonalnych i przy poszanowaniu suwerenności kantonalnego szkolnictwa, podjąć własne działania dla wspierania kształcenia.

Artykuł 67

Kształcenie młodzieży i dorosłych

1. Federacja i kantony przy wypełnianiu swoich zadań uwzględniają szczególne potrzeby wspierania oraz ochrony dzieci i młodzieży.

2. Federacja może w uzupełnieniu przedsięwzięć kantonalnych wspierać pozaszkolną pracę z dziećmi i młodzieżą oraz kształcenie dorosłych.

Artykuł 68

Sport

1. Federacja popiera sport, a w szczególności wychowanie sportowe.

2. Prowadzi ona szkołę sportową.

3. Może ona wydawać przepisy o sporcie młodzieży i uznać naukę sportu w szkołach za obowiązkową.

Artykuł 69

Kultura

1. W sprawach kultury są właściwe kantony.

2. Federacja może wspierać przedsięwzięcia kulturalne o ogólnonarodowym znaczeniu oraz popierać sztukę, muzykę, zwłaszcza w zakresie kształcenia.

3. Przy spełnianiu swoich zadań uwzględnia ona kulturalną i językową różnorodność kraju.

Artykuł 70

Języki

1. Językami urzędowymi Federacji są niemiecki, francuski i włoski. W kontaktach z osobami posługującymi się językiem retoromańskim, także retoromański jest językiem urzędowym Federacji.

2. Kantony określają swoje języki urzędowe. Aby zapewnić zgodne współżycie między wspólnotami językowymi, zwracają one uwagę na tradycyjną językowo strukturę regionu oraz uwzględniają autochtoniczne mniejszości językowe.

3. Federacja i kantony popierają porozumienie i wymianę między wspólnotami językowymi.

4. Federacja wspiera wielojęzyczne kantony w spełnianiu ich szczególnych zadań.

5. Federacja wspomaga działania kantonów Gryzonii i Tessin dla zachowania i popierania retoromańskiego i włoskiego języka.

Artykuł 71

Film

1. Federacja może wspierać szwajcarską produkcję filmową i kulturę filmową.

2. Może ona wydawać przepisy o popieraniu różnorodności i jakości dzieł filmowych.

Artykuł 72

Kościół a państwo

1. Kantony są właściwe do regulowania stosunków między Kościołem a państwem.

2. Federacja i kantony mogą w ramach swoich kompetencji podejmować działania dla zachowania pokoju publicznego między członkami różnych wspólnot religijnych.

3. Biskupstwa mogą być zakładane tylko za zezwoleniem Federacji.

Oddział 4

Środowisko i planowanie przestrzenne

Artykuł 73

Trwały rozwój

Federacja i kantony dążą do trwale zrównoważonego stosunku między przyrodą i jej zdolnością do odtwarzania się z jednej strony i wymaganiami człowieka w stosunku do niej, z drugiej strony.

Artykuł 74

Ochrona środowiska

1. Federacja wydaje przepisy o ochronie człowieka i jego środowiska naturalnego przed szkodliwymi lub uciążliwymi oddziaływaniami.

2. Stara się ona o unikanie tego rodzaju oddziaływania. Koszty zapobiegania i usuwania ponoszą sprawcy.

3. Do wykonania przepisów właściwe są kantony, o ile ustawa nie zastrzega tego dla Federacji.

Artykuł 75

Planowanie przestrzenne

1. Federacja ustala zasady planowania przestrzennego. Nakłada to obowiązki na kantony i służy celowemu i gospodarnemu wykorzystaniu ziemi oraz uporządkowanemu zasiedlaniu kraju.

2. Federacja wspiera i koordynuje wysiłki kantonów oraz współpracuje z nimi.

3. Federacja i kantony w realizacji swoich zadań uwzględniają wymagania planowania przestrzennego.

Artykuł 76

Wody

1. Federacja troszczy się w ramach swoich kompetencji o gospodarne wykorzystanie i ochronę zasobów wodnych oraz o zabezpieczenie przed wyrządzającymi szkodę działaniami wód.

2. Ustala zasady w sprawie utrzymania, odkrywania i udostępniania zasobów wodnych, w sprawie wykorzystania wód do wytwarzania energii i do celów chłodniczych, jak i innej interwencji w zamknięty obieg wód.

3. Wydaje ona przepisy o ochronie wód, zabezpieczeniu odpowiedniej ilości wód powierzchniowych, o budownictwie wodnym, zabezpieczeniu urządzeń spiętrzających i oddziaływaniu opadów.

4. Zasobami wodnymi dysponują kantony. Mogą one w granicach federalnego ustawodawstwa ustalać opłaty za korzystanie z wody. Federacja ma prawo korzystać z wód dla własnych przedsiębiorstw komunikacyjnych; płaci za to opłatę i odszkodowanie.

5. O prawach na międzynarodowych zasobach wodnych i związanych z tym opłatach rozstrzyga Federacja, włączając do tego zainteresowane kantony. Jeżeli kantony nie mogą się pogodzić co do praw korzystania z międzykantonalnych zasobów wodnych, rozstrzyga Federacja.

6. Przy wykonywaniu swych zadań Federacja uwzględnia potrzeby kantonów, z których woda pochodzi.

Artykuł 77

Lasy

1. Federacja troszczy się, aby lasy mogły spełniać swoje ochronne, użytkowe i społeczne funkcje.

2. Ustala ona zasady ochrony lasów.

3. Wspiera ona działania służące zachowaniu lasów.

Artykuł 78

Ochrona przyrody i dóbr ojczystych

1. W sprawach ochrony przyrody i krajobrazu właściwe są kantony.

2. Federacja przy wykonywaniu swych zadań uwzględnia wymagania dotyczące ochrony przyrody i dóbr ojczystych. Chroni krajobraz, osobliwości lokalne, historyczne miejsca, jak również pomniki kultury i przyrody; zachowuje je bez uszczerbku, jeżeli tego wymaga interes publiczny.

3. Może ona popierać starania w zakresie ochrony przyrody oraz dóbr ojczystych i obiektów ogólnonarodowym znaczeniu, oraz - w drodze umowy lub wywłaszczenia - nabywać je lub zabezpieczać.

4. Wydaje ona przepisy o ochronie świata zwierząt i roślinności oraz o zachowaniu ich warunków życia w naturalnej różnorodności. Chroni zagrożone gatunki przed wyniszczeniem.

5. Moczary i bagienne krajobrazy o szczególnej piękności i ogólnonarodowym znaczeniu podlegają ochronie. Nie mogą na nich być budowane żadne zakłady, ani dokonywane zmiany gruntów. Wyjątkiem są urządzenia, które służą ochronie bądź dotychczasowemu rolniczemu użytkowaniu moczarów i bagien.

Artykuł 79

Rybołówstwo i łowiectwo

Federacja ustala zasady w sprawie rybołówstwa i łowiectwa, w szczególności w celu zachowania różnorodności ryb, dziko żyjących ssaków i ptaków.

Artykuł 80

Ochrona zwierząt

1. Federacja wydaje przepisy o ochronie zwierząt.

2. Określa ona w szczególności:

a. chów zwierząt i pielęgnację zwierząt;

b. doświadczenia na zwierzętach i zabiegi na żyjących zwierzętach;

c. użytkowanie zwierząt;

d. wwóz zwierząt i zwierzęcych wyrobów;

e. handel zwierzętami i transport zwierząt;

f. ubój zwierząt.

3. Do wykonania przepisów federalnych właściwe są kantony, o ile ustawa nie zastrzega tego dla Federacji.

Oddział 5

Roboty publiczne i transport

Artykuł 81

Roboty publiczne

Federacja może w interesie całego kraju lub jego znaczącej części organizować i prowadzić roboty publiczne lub wspomagać ich tworzenie.

Artykuł 82

Ruch drogowy

1. Federacja wydaje przepisy o ruchu drogowym.

2. Wykonuje ona zwierzchni nadzór nad drogami o ogólnokrajowym znaczeniu; może określić drogi tranzytowe, które muszą pozostać otwarte dla ruchu.

3. Korzystanie z publicznych dróg jest wolne od opłat. Zgromadzenie Federalne może zezwolić na odstępstwa.

Artykuł 83

Drogi krajowe

1. Federacja zabezpiecza budowę sieci dróg krajowych i ich użyteczność.

2. Kantony budują i utrzymują drogi krajowe zgodnie z przepisami i pod zwierzchnim nadzorem Federacji.

3. Federacja i kantony wspólnie ponoszą koszty utrzymania dróg krajowych. Udział poszczególnych kantonów w kosztach oblicza się według obciążenia dróg krajowych ładunkiem, ich zainteresowania tym drogami i ich finansowych możliwości.

Artykuł 84

Ruch tranzytowy przez Alpy *

1. Federacja chroni regiony Alp przed negatywnymi skutkami ruchu tranzytowego. Ogranicza obciążenie ruchu tranzytowego do rozmiaru, który nie jest szkodliwy dla ludzi, zwierząt i roślinności oraz ich przestrzeni życiowej.

2. Towarowy tranzyt przez Alpy odbywa się od granicy do granicy na szynach. Rada Federalna podejmuje w tym celu niezbędne środki. Wyjątki są dopuszczalne tylko wtedy, gdy są one nieodzowne. Muszą być określone szczegółowo w ustawie.

3. Pojemność dróg tranzytowych w regionie Alp nie może być zwiększona. Z tych ograniczeń wyłączone są objazdy, które odciążają miejscowości od ruchu tranzytowego.

Artykuł 85

Opłaty od ruchu samochodów ciężarowych *

1. Federacja może pobierać od samochodów ciężarowych opłaty zależne od rodzaju usługi lub zużywania drogi, jeżeli ruch samochodów ciężarowych powoduje koszty publiczne, których nie pokrywają inne świadczenia lub opłaty.

2. Czysty zysk z opłat będzie przeznaczony na pokrycie kosztów, które pozostają w związku z ruchem drogowym.

3. Kantony uczestniczą w czystym zysku. Przy określaniu udziałów należy brać pod uwagę szczególne znaczenie opłat dla regionów górskich i ich obrzeży.

Artykuł 86

Podatek konsumpcyjny od materiałów pędnych i inne opłaty drogowe *

1. Federacja może pobierać podatek konsumpcyjny od materiałów pędnych.

2. Pobiera ona opłaty za korzystanie z dróg krajowych przez pojazdy mechaniczne i przyczepy, które nie podlegają opłatom za ciężki transport.

3. Przeznacza ona połowę czystego zysku z podatku konsumpcyjnego od materiałów pędnych oraz połowę czystego zysku z opłat za korzystanie z dróg krajowych na następujące wydatki i nakłady pozostające w związku z ruchem drogowym:

a. budowę, utrzymanie i prowadzenie dróg krajowych;

b. środki przeznaczone na popieranie kombinowanego ruchu i transportu towarzyszących pojazdów mechanicznych oraz rozdzielenia ruchu;

c. wkłady w budowę dróg głównych;

d. wkłady w budowę urządzeń ochronnych przed siłami przyrody i w przedsięwzięcia chroniące środowisko i krajobraz, które ruch drogowy czyni koniecznymi;

e. ogólny udział w kosztach kantonów na utrzymanie dróg otwartych dla ruchu pojazdów mechanicznych i w finansowym wyrównaniu kosztów w zakresie budowy i utrzymania dróg;

f. wkłady na rzecz kantonów bez dróg krajowych i na rzecz kantonów z drogami alpejskimi, które służą ruchowi międzynarodowemu.

4. O ile środki te okażą się niedostateczne, Federacja ustala narzuty do podatku od spożycia.

Artykuł 87

Koleje żelazne i inne środki komunikacji

Ustawodawstwo w sprawie ruchu kolejowego, kolejek linowych, żeglugi oraz komunikacji lotniczej i kosmicznej należy do kompetencji Federacji.

Artykuł 88

Drogi piesze i turystyczne

1. Federacja ustala zasady w sprawie sieci dróg pieszych i turystycznych.

2. Może ona wspierać i koordynować działania podejmowane przez kantony dla urządzenia i utrzymania takich sieci.

3. Przy wykonywaniu swoich zadań uwzględnia ona sieć dróg pieszych i turystycznych oraz zastępuje drogi, które musi zlikwidować.

Oddział 6

Energia i komunikacja

Artykuł 89

Polityka energetyczna

1. Federacja i kantony w ramach swoich kompetencji angażują się na rzecz wystarczającego, szeroko rozgałęzionego, ekonomicznego i ekologicznego zaopatrzenia w energię elektryczną oraz oszczędnego i racjonalnego jej zużycia.

2. Federacja ustala zasady korzystania z krajowej i odzyskanej energii oraz oszczędnego i racjonalnego zużycia energii.

3. Federacja wydaje przepisy o zużyciu energii przez zakłady, pojazdy i urządzenia. Wspiera ona rozwój technik energetycznych, zwłaszcza w dziedzinie oszczędzania i odzyskiwania energii.

4. W odniesieniu do przedsięwzięć, które dotyczą zużycia energii w budynkach, właściwe są przede wszystkim kantony.

5. Federacja uwzględnia w swej polityce energetycznej wysiłki kantonów i gmin oraz gospodarki; bierze pod uwagę warunki w poszczególnych rejonach kraju i gospodarczą wydolność.

Artykuł 90

Energia jądrowa *

Ustawodawstwo w dziedzinie energii jądrowej należy do kompetencji Federacji.

Artykuł 91

Przesyłanie energii

1. Federacja wydaje przepisy o przesyłaniu i dostawie energii elektrycznej.

2. Ustawodawstwo o urządzeniach rurociągowych do przekazywania paliw płynnych i gazów oraz materiałów pędnych należy do kompetencji Federacji.

Artykuł 92

Poczta i telekomunikacja

1. Poczta i telekomunikacja należą do kompetencji Federacji.

2. Federacja troszczy się o dostateczne, powszechne i oparte na rozsądnych cenach zapewnienie usług pocztowych i telekomunikacyjnych we wszystkich rejonach kraju. Taryfy opłat ustala się według jednolitych zasad.

Artykuł 93

Radio i telewizja

1. Ustawodawstwo w sprawie radia i telewizji oraz innych form publicznego telekomunikacyjnego rozpowszechniania programów i informacji należy do właściwości Federacji.

2. Radio i telewizja przyczyniają się do szerzenia oświaty i kulturalnego rozwoju, do swobodnej wymiany poglądów i rozrywki. Uwzględniają one odrębności kraju i potrzeby kantonów. Przedstawiają wydarzenia rzeczowo i w odpowiedni sposób odzwierciedlają różnorodność poglądów.

3. Gwarantuje się niezależność radia i telewizji oraz autonomię w kształtowaniu programów.

4. Należy brać pod uwagę pozycję i zadania innych środków komunikowania, przede wszystkim prasy.

5. Skargi na programy mogą być przedstawiane niezależnemu organowi rozpatrującemu zażalenia.

Oddział 7

Gospodarka

Artykuł 94

Zasady ustroju gospodarczego

1. Federacja i kantony przestrzegają zasad wolności gospodarczej.

2. Chronią one interesy całej gospodarki szwajcarskiej i wraz z prywatną gospodarką przyczyniają się do dobrobytu i ekonomicznego bezpieczeństwa ludności.

3. W ramach swoich kompetencji starają się o tworzenie korzystnych warunków ogólnych dla prywatnej gospodarki.

4. Odstępstwa od zasady wolności gospodarczej, w szczególności również środki skierowane przeciwko konkurencji, są dopuszczalne tylko wtedy, gdy zostały przewidziane w Konstytucji Federalnej lub są uzasadnione na podstawie kantonalnych przywilejów.

Artykuł 95

Działalność zarobkowa w gospodarce prywatnej *

1. Federacja może wydawać przepisy o wykonywaniu prywatnej zarobkowej działalności gospodarczej.

2. Troszczy się ona o jednolitą szwajcarską przestrzeń gospodarczą. Gwarantuje, że osoby z wykształceniem naukowym albo wykształceniem zawodowym federalnym, kantonalnym lub przez kantony uznanym ukończeniem zawodowego wyszkolenia, mogą wykonywać zawód w całej Szwajcarii.

Artykuł 96

Polityka w zakresie konkurencji

1. Federacja wydaje przepisy zapobiegające gospodarczym lub społecznie szkodliwym oddziaływaniom karteli i innym ograniczeniom konkurencji.

2. Podejmuje ona środki:

a. zapobiegające nadużyciom w kształtowaniu cen przez dominujące na rynku przedsiębiorstwa oraz organizacje prawa prywatnego i publicznego;

b. przeciwko nieuczciwej konkurencji.

Artykuł 97

Ochrona konsumentów

1. Federacja podejmuje środki dla ochrony konsumentów.

2. Wydaje ona przepisy o środkach prawnych, które mogą przedsięwziąć organizacje konsumentów W zakresie ustawodawstwa federalnego o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji organizacjom tym przysługują takie same prawa, jak organizacjom zawodowym i gospodarczym.

3. Dla sporów prawnych do określonej wartości przedmiotu sporu kantony przewidują postępowanie rozjemcze lub uproszczone i szybkie postępowanie sądowe. Granicę wartości sporu ustala Rada Federalna.

Artykuł 98

Banki i ubezpieczenia

1. Federacja wydaje przepisy o bankowości i giełdach; uwzględnia przy tym szczególne zadania i pozycję banków kantonalnych.

2. Może ona wydawać przepisy o usługach finansowych w innym zakresie.

3. Wydaje ona przepisy o ubezpieczeniach prywatnych.

Artykuł 99

Polityka pieniężna i walutowa

1. Do kompetencji Federacji należy system stosunków pieniężnych i walutowych; wyłącznie jej przysługuje prawo bicia monet i emisji banknotów.

2. Szwajcarski Bank Narodowy, jako niezależny bank centralny, prowadzi politykę pieniężną i walutową, która służy ogólnemu interesowi kraju; jest on zarządzany przy współdziałaniu i nadzorze Federacji.

3. Szwajcarski Bank Narodowy tworzy ze swoich dochodów wystarczające rezerwy walutowe; część tych rezerw jest utrzymywana w złocie.

4. Czysty zysk Szwajcarskiego Banku Narodowego przynajmniej w dwóch trzecich przechodzi na kantony.

Artykuł 100

Polityka kształtowania koniunktury

1. Federacja podejmuje środki dla zrównoważonego rozwoju koniunktury, zwłaszcza dla zapobiegania i zwalczania bezrobocia i drożyzny.

2. Uwzględnia ona rozwój gospodarczy poszczególnych rejonów kraju. Współpracuje z kantonami i środowiskiem gospodarczym.

3. W odniesieniu do systemu pieniężnego i kredytowego, w handlu zagranicznym i w zakresie finansów publicznych może ona w razie konieczności odstąpić od zasad wolności gospodarczej.

4. Federacja, kantony i gminy w swej polityce dochodów i wydatków uwzględniają stan koniunktury.

5. W celu stabilizacji koniunktury Federacja może przejściowo nałożyć dopłaty na federalne podatki lub udzielić opustu. Zgromadzone środki należy zamrozić; po zwolnieniu podatki bezpośrednie będą zwracane indywidualnie, pośrednie zostaną przeznaczone na zabezpieczenie opustów i pozyskanie miejsc pracy.

6. Federacja może zobowiązać przedsiębiorstwa do tworzenia rezerwowych miejsc pracy; zapewnia za to ulgi podatkowe i może do tego zobowiązać kantony. Po zwolnieniu rezerw przedsiębiorstwa swobodnie decydują o ich wykorzystaniu w ramach ustawowych celów przeznaczenia.

Artykuł 101

Polityka stosunków gospodarczych z zagranicą

1. Federacja chroni interesy gospodarki szwajcarskiej za granicą.

2. W szczególnych przypadkach może ona podejmować środki dla ochrony gospodarki krajowej. W razie konieczności może odstąpić od zasady wolności gospodarczej.

Artykuł 102

Zaopatrzenie kraju *

1. Federacja zabezpiecza zaopatrzenie kraju w niezbędne do życia środki i usługi w wypadku zagrożenia politycznego lub wojennego, jak również w sytuacjach ciężkiego deficytu, z którym gospodarka sama nie jest w stanie się uporać. Podejmuje środki zapobiegawcze.

2. W razie konieczności może ona odstąpić od zasady wolności gospodarczej.

Artykuł 103

Polityka strukturalna *

Federacja może wspomagać zagrożone gospodarczo tereny kraju oraz wspierać gałęzie gospodarki i zawody, jeżeli środki obrony, których podjęcia można od nich oczekiwać, nie wystarczą do zapewnienia ich egzystencji. W razie konieczności może ona odstąpić od zasady wolności gospodarczej.

Artykuł 104

Rolnictwo

1. Federacja stara się, aby rolnictwo przez swoją trwałą i rynkowo zorientowaną produkcję w istotny sposób przyczyniało się do:

a. niezawodnego zaopatrzenia ludności;

b. zachowania naturalnych warunków życia i pielęgnowania kultury rolnej;

c. zdecentralizowanego zasiedlania kraju.

2. Uzupełniając samopomoc gospodarki rolnej, której można od niej oczekiwać, i odstępując w razie konieczności od zasady wolności gospodarczej, Federacja wspiera gospodarstwa chłopskie zagospodarowujące ziemię.

3. Kształtuje ona w taki sposób środki zaradcze, aby rolnictwo mogło spełniać swoje wielofunkcyjne zadania. Ma w szczególności następujące uprawnienia i zadania:

a. uzupełnia dochody rolnicze przez bezpośrednie wypłaty dla osiągnięcia odpowiedniego wynagrodzenia za dostarczone usługi, z zastrzeżeniem wykazania świadczeń na rzecz ekologii;

b. wspomaga opłacalne gospodarczo pobudzanie form produkcji, które są szczególnie bliskie przyrodzie, środowisku i przyjazne zwierzętom;

c. wydaje przepisy o deklaracjach co do pochodzenia, jakości, rodzaju produkcji i procedurze przetwarzania środków żywnościowych;

d. chroni środowisko przed uszczerbkiem z powodu nadmiernego użycia nawozów sztucznych, środków chemicznych i innych materiałów pomocniczych;

e. może popierać prace badawcze z zakresu rolnictwa, doradztwo i kształcenie oraz świadczyć pomoc inwestycyjną.

4. Angażuje ona na te cele środki z zakresu rolnictwa i związane z ich realizacją ogólne środki Federacji.

Artykuł 105

Alkohol

Ustawodawstwo o produkcji, wwozie, rektyfikacji i sprzedaży wyrobów spirytusowych należy do kompetencji Federacji. Federacja uwzględnia w szczególności szkodliwe działanie konsumpcji alkoholu.

Artykuł 106

Gry azardowe *

1. Ustawodawstwo w sprawach gier hazardowych i loterii należy do kompetencji Federacji.

2. Na otwieranie i prowadzenie kasyn gry konieczna jest koncesja Federacji. Przy udzielaniu koncesji uwzględnia się warunki regionalne i niebezpieczeństwa płynące z gier hazardowych.

3. Federacja pobiera zależne od dochodu opłaty od gier hazardowych; nie mogą one przekroczyć 80% dochodów brutto z prowadzenia gier hazardowych. Zostaną one przeznaczone na pokrycie udziału Federacji w ubezpieczeniu na starość, dla wdów i sierot oraz na wypadek inwalidztwa.

4. W sprawach dopuszczenia automatów gier zręcznościowych z możliwością wygrania właściwe są kantony.

Artykuł 107

Broń i materiał wojenny

1. Federacja wydaje przepisy przeciwko nadużyciu broni, sprzętu i amunicji.

2. Wydaje ona przepisy o produkcji, zakupie i sprzedaży broni, jak również o wwozie, wywozie i przewozie materiału wojennego.

Oddział 8

Mieszkalnictwo, praca, bezpieczeństwo socjalne i zdrowie

Artykuł 108

Popieranie budownictwa mieszkaniowego i mieszkań własnościowych

1. Federacja wspiera budownictwo mieszkaniowe, nabywanie mieszkań i własności domów mieszkalnych, które służą osobom prywatnym na ich własne potrzeby, jak również działalność podmiotów oraz organizacji powszechnie użytecznego budownictwa mieszkaniowego.

2. Popiera ona w szczególności nabywanie i udostępnianie terenów pod budownictwo mieszkaniowe, racjonalizację i obniżanie kosztów budownictwa mieszkaniowego oraz obniżanie kosztów mieszkania.

3. Może ona wydawać przepisy o udostępnianiu terenów pod budownictwo mieszkaniowe i racjonalizacji budownictwa.

4. Bierze ona przy tym pod uwagę zwłaszcza interesy rodzin, osób w podeszłym wieku, osób żyjących w niedostatku i osób niepełnosprawnych.

Artykuł 109

Czynsze

1. Federacja wydaje przepisy zapobiegające nadużyciom w zakresie czynszów, w szczególności przeciwko nadużyciu stawek czynszu, jak również co do zaskarżania niewłaściwych wypowiedzeń i przedłużaniu stosunków najmu na określony termin.

2. Może ona wydawać przepisy o nadaniu ramowym umowom najmu mocy powszechnie wiążącej. Umowy takie mogą być uznane za powszechnie wiążące, jeżeli odpowiednio uwzględniają one uzasadnione interesy mniejszości i regionalne odmienności oraz nie naruszają równości wobec prawa.

Artykuł 110

Praca *

1. Federacja może wydawać przepisy o:

a. ochronie pracobiorców;

b. stosunkach między stronami pracodawców i pracobiorców, dotyczące w szczególności wspólnego regulowania spraw dotyczących zakładu pracy i zawodu;

c. pośrednictwie pracy;

d. powszechnie wiążącej mocy zbiorowych układów pracy.

2. Zbiorowe układy pracy mogą być tylko wtedy uznane za powszechnie wiążące, jeżeli uwzględniają one odpowiednio uzasadnione interesy mniejszości i regionalne odmienności oraz nie naruszają równości wobec prawa i wolności zrzeszania się.

3. Dzień 1 sierpnia jest świętem federalnym. Z punktu widzenia prawa pracy jest on zrównany z niedzielami i jest płatny.

Artykuł 111

Ubezpieczenia społeczne na starość, dla wdów, wdowców i sierot

oraz z powodu inwalidztwa 10)

1. Federacja podejmuje środki w celu wystarczającego zabezpieczenia na starość, dla wdów, wdowców i sierot oraz inwalidów. Opierają się one na trzech filarach, a mianowicie na federalnym ubezpieczeniu na starość, dla wdów, wdowców i sierot oraz inwalidów, na ubezpieczeniu zawodowym i ubezpieczeniu indywidualnym.

2. Federacja troszczy się, aby federalne ubezpieczenie na starość, dla wdów i sierot oraz inwalidów, jak i ubezpieczenie zawodowe mogły spełniać swój cel w sposób trwały.

3. Może ona zobowiązać kantony do zwolnienia od obowiązku podatkowego zakłady federalnego ubezpieczenia na starość, dla wdów, wdowców i sierot oraz inwalidów, jak i ubezpieczenia zawodowego, a ubezpieczonym i ich pracodawcom zapewnić ulgi podatkowe od składek i przyszłych roszczeń.

4. We współpracy z kantonami wspiera ona ubezpieczenia indywidualne, w szczególności za pomocą środków polityki podatkowej i własnościowej.

Artykuł 112

Ubezpieczenia na starość, dla wdów, wdowców i sierot

oraz z powodu inwalidztwa *

1. Federacja wydaje przepisy o ubezpieczeniu na starość, dla wdów, wdowców i sierot oraz z powodu inwalidztwa.

2. Przestrzega przy tym następujących zasad:

a. Ubezpieczenie jest obowiązkowe;

b. Renty 11) muszą odpowiednio zaspokajać potrzeby życiowe;

c. Renta najwyższa wynosi maksymalnie dwukrotność najniższej renty;

d. Renty są dostosowywane co najmniej do ruchu cen;

3. Ubezpieczenie jest finansowane:

a. ze składek ubezpieczonych, przy czym pracodawcy płacą połowę składek za swoich pracobiorców;

b. ze świadczeń Federacji i, o ile ustawa to przewiduje, kantonów;

4. Świadczenia Federacji i kantonów łącznie wynoszą najwyżej połowę wydatków.

5. Świadczenia Federacji są w pierwszym rzędzie pokrywane z czystego zysku od podatku na wyroby tytoniowe, podatku od wyrobów spirytusowych i opłat za prowadzenie gier hazardowych.

6. Federacja popiera integrację inwalidów ze społeczeństwem i wspiera wysiłki na rzecz osób w podeszłym wieku, wdów, wdowców i sierot oraz inwalidów. Może przeznaczyć na ten cel środki z ubezpieczenia na starość, dla wdów, wdowców i sierot oraz z powodu inwalidztwa.

Artykuł 113

Ubezpieczenie zawodowe *

1. Federacja wydaje przepisy o ubezpieczeniu zawodowym.

2. Przestrzega przy tym następujących zasad:

a. Ubezpieczenie zawodowe łącznie z ubezpieczeniem na starość, dla wdów, wdowców i sierot oraz z powodu inwalidztwa umożliwia kontynuowanie w odpowiedni sposób dotychczasowego poziomu życia;

b. Ubezpieczenie zawodowe jest dla pracobiorców obowiązkowe; ustawa może przewidzieć wyjątki;

c. Pracodawcy ubezpieczają swoich pracobiorców w jednym z zakładów ubezpieczenia społecznego; o ile jest to konieczne Federacja umożliwia im ubezpieczenie pracobiorców w jednym z federalnych zakładów ubezpieczenia;

d. Pracujący na własny rachunek mogą się dobrowolnie ubezpieczyć w jednym z zakładów ubezpieczenia;

e. Dla określonych grup pracujących na własny rachunek Federacja może uznać za obowiązkowe ubezpieczenie zawodowe w ogóle lub od poszczególnego ryzyka.

3. Ubezpieczenie zawodowe jest finansowane ze składek ubezpieczonych, przy czym pracodawcy płacą co najmniej połowę składek za ich pracobiorców.

4. Zakłady ubezpieczeniowe muszą odpowiadać federalnym warunkom minimalnym; dla realizacji zadań szczególnych Federacja może przewidzieć środki ogólnokrajowe.

Artykuł 114

Ubezpieczenie na wypadek bezrobocia

1. Federacja wydaje przepisy o ubezpieczeniu na wypadek bezrobocia.

2. Przestrzega przy tym następujących zasad:

a. Ubezpieczenie zapewnia odpowiednie wyrównanie zarobku i wspiera środki na zahamowanie i zwalczanie bezrobocia;

b. Przystąpienie jest dla pracobiorców obowiązkowe; ustawa może przewidywać wyjątki;

c. Pracujący na własny rachunek mogą ubezpieczyć się dobrowolnie.

3. Ubezpieczenie jest finansowane ze składek ubezpieczonych, przy czym pracodawcy płacą połowę składki za swoich pracobiorców.

4. W sytuacjach nadzwyczajnych Federacja i kantony przyznają świadczenia finansowe.

5. Federacja może wydawać przepisy o zasiłkach dla bezrobotnych.

Artykuł 115

Wspieranie osób znajdujących się w niedostatku

Znajdujących się w niedostatku wspierają kantony ich miejsca zamieszkania. Federacja określa wyjątki i kompetencje.

Artykuł 116

Dodatki rodzinne i ubezpieczenie z tytułu macierzyństwa

1. Federacja przy wypełnianiu swych zadań uwzględnia potrzeby rodziny. Może wspierać środki podjęte dla ochrony rodziny.

2. Może ona wydawać przepisy o dodatkach rodzinnych i prowadzić federalną rodzinną kasę kompensacyjną.

3. Tworzy ona ubezpieczenie z tytułu macierzyństwa. Może także zobowiązać do składek osoby, które nie będą korzystały ze świadczeń ubezpieczeniowych.

4. Federacja może uznać przystąpienie do rodzinnej kasy kompensacyjnej i ubezpieczenia z tytułu macierzyństwa za powszechnie obowiązkowe lub dla poszczególnych grup ludności, a swoje świadczenia uzależnić od odpowiednich świadczeń kantonów.

Artykuł 117

Ubezpieczenie na wypadek choroby i wypadku przy pracy

1. Federacja wydaje przepisy o ubezpieczeniu na wypadek choroby i wypadku przy pracy.

2. Może ona ubezpieczenie na wypadek choroby i wypadku przy pracy uznać za powszechnie obowiązkowe lub tylko dla poszczególnych grup ludności.

Artykuł 118

Ochrona zdrowia

1. Federacja podejmuje w ramach swych kompetencji środki na rzecz ochrony zdrowia.

2. Wydaje ona przepisy o:

a. obchodzeniu się z środkami żywnościowymi, lekarstwami, środkami odurzającymi, organicznymi, chemikaliami i przedmiotami, które mogą zagrażać zdrowiu;

b. zwalczaniu zakaźnych, szeroko rozpowszechnionych lub złośliwych chorób ludzi i zwierząt;

c. ochronie przed jonizującym napromieniowaniem.



DALEJ:    http://www.ekoenergia.pl/index.php?id_art=1434






   WASZYM ZDANIEM
Brak wypowiedzi
Dodaj nową wypowiedź:
Autor:
Treść:
Antyspam: 6+9=
Komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu ecoeurope.eu, ekoeurope.eu, ekoenergia.pl, ecoenergia.pl i portal nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Przed wstawieniem komentarza, pisania EKO blogu, EKO dom.ekoenergia.pl lub korzystania z EKO czatu przeczytaj REGULAMIN FORUM DYSKUSYJNEGO/SPOŁECZNOŚCI. Naruszenia regulaminu można zgłaszać pod adresem: sekretariat@ecoeurope.eu
R E K L A M A
Polecamy: bzyk-car.pl  Monitor  Wolne  Niezależna  3obieg  Siec118  Db.org.pl  Pod prąd  Wolontariat  Davidicke  Alexjones  Infowars  DB  Centerko  VM  ic  eko-cel  prison  Thrive  T2  Pod  Wolna  N  
Współpraca | Reklama | Linki | Kontakt
dodaj do ulubionych   ustaw jako startową

Portal internetowy: wersja 3.40
Copyright © 2000 - 2017 Ekoenergia.pl - Ecoeurope.eu
Portal Eko : Odnawialne źródła energii
Made in Poland

Realizacja: e-solution © 2006

Portal firmy "Ecoeurope.eu" sp. z o.o. o domenach: ecoeurope.eu, ekoeurope.eu, ekoenergia.pl ,ecoenergia.pl i inne będące jego własnością nie ponosi żadnej odpowiedzialności wobec Użytkowników lub osób trzecich z tytułu szkód, zarówno bezpośrednich jak i pośrednich, w związku z wykorzystaniem danych i informacji zawartych na stronach Portalu i/lub Serwisów.